Osmanlı Devletinde İç İsyanlar Nedenleri ve Çeşitleri

Ocak 3, 2011 | Veli Kuzu

İÇ İSYANLAR

1-MERKEZ (İSTANBUL) İSYANLARI: Kapıkulu Askerleri (özellikle yeniçeriler) tarafından çıkarılmıştır. Asıl nedeni EKONOMİK’TİR. Maaş ve menfaat isyanlarıdır.

NEDENLERİ:

  • Ulufe (Maaş) ve Cülus Bahşişlerinin zamanında ödenmemesi
  •  Kapıkulu Askerlerine düşük ayarlı para verilmesi
  • Yeniçeri Ocağında disiplinin bozulması (“ocak devlet içindir.”anlayışı yerine “devlet ocak içindir” anlayışının benimsenmesi.)
  • İktidar ve çıkar mücadelelerinden dolayı devlet adamları ve saray kadınlarının Kapıkulu Askerlerini kışkırtmaları

UYARI: Merkez isyanları Fatih Sultan Mehmet döneminde cülus bahşişi nedeniyle çıkmıştır. Duraklama döneminde ilk merkez isyanı 3.murat döneminde cülus bahşişi nedeniyle çıkmıştır.

SONUÇLARI:

  • Merkezi otorite sarsılmıştır.
  • Askeri isyanlar sonucunda ilk defa bir Osmanlı padişahı öldürülmüştür.

YORUM: Bu durum yeniçerilerin devlet içindeki gücünü artırmış, Padişahların yönetimindeki etkinliğini azaltmıştır.

İstanbul’da huzur ve güven sarsılmış ve asayiş bozulmuştur. Devlet adamları devlet otoritesinin sağlanması için sert önlemler almışlardır.

 

2- CELALİ (ANADOLU) İSYANLARI: Yavuz Sultan Selim zamanında ayaklanan Bozoklu Celal’in adından dolayı sosyal, ekonomik ve siyasi nedenlerden dolayı 17.yüzyılda ANADOLU’DA çıkan isyanlara CELALİ İSYANLARI denilmiştir. Dirlikleri elinden alınan Tımarlı Sipahiler, görevlerinden uzaklaştırılan devlet memurları ve asker kaçaklarının çıkardıkları isyanlardır.

NEDENLERİ:

  • Merkezi otoritenin bozulması
  • Vergilerin artması ve köylülerin topraklarını terk etmesi
  • Tımar sisteminin bozulması ve iltizam sisteminin yaygınlaşması
  • Haç ova meydan savaşından kaçan kapıkulu askerlerinin Anadolu’ya geçerek eşkıya olmaları.
  • Uzun süren savaşların ( Osmanlı – İran, Osmanlı-Avusturya savaşları) yaratmış olduğu olumsuzluklar
  • Kadıların haksız karar vermesi Anadolu’ya atanan devlet memurlarının yetersizliği
  • Ekonomik olumsuzluklar, rüşvet, haksızlık ve adaletsizlikler neden olmuştur.

NOT: İsyanların en önemlileri Kavayazıcı, Canbolatoğlu, Kalenderoğlu, Deli Hasan, Abaza Mehmet tarafından çıkarılmıştır.

SONUÇLARI

  • Anadolu’da huzur ve güven bozuldu. Halkın devlete güveni azaldı.
  • Tımar sistemi bozuldu. Köylünün toprağını terk etmesinden dolayı tarımsal üretim azaldı.
  • Tarımın durması ve vergilerin toplanmaması nedeniyle devlet gelirleri azalmıştır. Ekonomik durum bozulmuştur.
  • Osmanlı Devleti Avusturya İran savaşlarında zor duruma düşerek bu devletlere tavizler vermek zorunda kalmıştır.

YORUM: Bu durum iç sorunların dış politikayı olumsuz etkilediğine kanıt gösterilebilir.

UYARI: Celali İsyanlarının dini bir yönü olmadığı gibi isyancılar devlet düzenini değiştirmeyi amaçlamamıştır.

 

3- EYALET İSYANLARI: 17 yy’da merkeze uzak Eyaletlerde ( Erdel, Boğdan, Kırım, Yemen, Bağdat, Mısır ve Trablusgarp) isyanlar çıkmıştır.

NEDENLERİ

  •   Merkezi Otoritesinin bozulması
  •   Osmanlı Devletinden ayrılarak bağımsız olmak istemeleri
  • Yöneticilerin halka zulmetmesi
  • Osmanlı Devletiyle mücadele eden büyük devletlerin eyalet yöneticilerini korumaları ve isyana teşvik etmeleri

YORUM 1:Avrupa devletleri eyaletlerin Osmanlı devletinden ayrılmasıyla Osmanlının siyasi gücünün azalacağına inanarak bu isyanlara destek vermiştir.

YORUM 2: Merkez, Celali ve Eyalet isyanlarının hiçbirinde devletin Rejimine veya Bağımsız Devlet kurma girişimi yoktur. Genellikle kişilere yöneliktir. MİLLİYETÇİLİĞİN etkisi yoktur

UYARI: Bu isyanlar yönetimi değiştirmeye yönelik değil, yöneticileri değiştirmeye yöneliktir

DURAKLAMA DEVRİ ISLAHATÇILARI VE YAPILAN ISLAHATLAR

ISLAHAT (Eş anlamı): Düzeltme iyileştirme ve aslını bozmadan değişiklik yapma Reform demektir.

ISLAHAT (Kelime anlamı): Mevcut düzenin tamamen korunması şartıyla devletin aksayan ve bozulan yönlerini iyileştirme ve düzeltmedir.

UYARI: ıslahat hareketlerinde,

Devletin mevcut düzeni ve kurumları değiştirilmez

Islahatta zor kullanılarak yeni bir düzen getirme amacı yoktur.

Ülkenin mevcut durumu göz önünde bulundurulur.

Reform (ıslahat) = Değişiklik

¨ Yenileşme

¨ İlerleme              + devlet yöneticileri

¨ Çağdaşlaşma

 sosyal bilgiler

YORUM: Osmanlı tarihinde İlk Islahat Hareketleri (Düzenleme) 17.yy da başlamıştır. Osmanlı devlet adamları duraklamadan kurtarmak ve eski gücüne döndürmek için bazı ıslahatlar yapmıştır.

 

“Osmanlı Devletinde İç İsyanlar Nedenleri ve Çeşitleri” için 4 cevap

  1. nurbanu diyor ki:

    Daha yapmam gereken bir proje ve tarih ödevim var benim :(

  2. RECEP diyor ki:

    diye diye yandım bir yâr var diye, canımı okudu diye sınıfta kaldım. Yaramı sarar diye, en azından arar diye, bu ona yarar diye..

  3. AKASYA diyor ki:

    Asosyalim, derslerim kötü, sevgilim yok, ailemle iyi geçinmiyorum. Ve bunların hepsini bir arada yapıyorum.

  4. elif diyor ki:

    Acaba buraya neden saçma sapan yorumlar yapıyorsunuz işiniz. Gücünüz yokmu sizin kardeşim alaala

Bir Cevap Yazın