Anasayfa / Ders Notları / Çağdaş Türkiye Yolunda Adımlar Özet

Çağdaş Türkiye Yolunda Adımlar Özet

ÇAĞDAŞ TÜRKİYE YOLUNDA ADIMLAR

SALTANATTAN EGEMENLİĞE

SALTANATIN KALDIRILIŞ SEBEPLERİ

àMilli egemenlik anlayışına ters olması

àSaltanat yönetimine gerek kalmayışı (21 Anayasası)

àLozan konferansı’na Osmanlı temsilcisinin de çağrılışı

àPadişah ve İstanbul hükümeti’nin Kurtuluş Savaşı sırasında takındığı tavır

àİki hükümetin bulunmasının iki başlılığa sebep olması

Saltanatın Kaldırılışını Hızlandıran ( Zemin hazırlayan) Olay: Lozan’a iki hükümetin birlikte davet edilmesi

MİLLET EGEMENLİĞİNİN AŞAMALARI (İLKLERDE)

Havza Genelgesi

Amasya genelgesi

Erzurum kongresi

TBMM’nin açılışı- 1921 Anayasası

Saltanatın kaldırılması

 

Saltanatın Kaldırılışının (1 Kasım 1922) Sonuçları

à600 yıllık Osmanlı Devleti tarihe karıştı          àİki başlılık sona erdi

àLozan’daki ikilik planları bozuldu                    àLaikliğin ilk aşaması gerçekleşti

àTBMM Abdülmecit’i halife seçti

NOT: TBMM’nin açılışından sonraki ilk büyük adımdır.

 

1921 (Teşkilat-ı Esasi) Anayasası

àYeni Türk Devleti’nin ilk anayasasıdır

àMillet egemenliğine dayanır

àDüşmanın yurttan atılması ilk iş olduğu için olağanüstü yetkiler tatır.

à “Güçler birliği” ilkesini barındırır.

àOlağanüstü şartlarda hazırlandığı için insan haklarına değinilmemiştir.

àYeni Türk Devleti’nin yönetim şekli net olarak ifade edilmemiştir.

 

DİKKAT: I. İnönü Savaşı’ndan sonra kabul edildi. (21 Ocak 1921)

NOT: Yaşanan gelişmeler ve toplumun ihtiyaçları üzerine 1924 yılında yenilenmiştir

 

LOZAN ANTLAŞMASI (24 TEMMUZ 1923)

Lozan’da TBMM Temsilcisi: İsmet Bey

Diğer Katılımcılar: İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya,  ABD, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya, Belçika, Portekiz (Boğazlar Konusunda: Rusya, Bulgaristan)

 

Taviz Verilmeyecek Konular:

àMisak-ı milli sınırları

àKapitülasyonlar

àErmeni yurduna toprak verilmesi

 

Görüşülen Konular                    Alınan Kararlar

SINIRLAR                      →    Suriye sınırı (Ankara Antlaşması)

Irak sınırı (Türkiye- İngiltere görüşmelerine bırakıldı)

Batı sınırı( Meriç Nehri sınır)

BOĞAZLAR                  →    Uluslar arası bir komisyona bırakıldı

Ticaret gemileri serbest geçebilecektir.

KAPİTÜLASYONLAR →    Tümüyle kaldırıldı

SAVAŞ TAZMİNATI   →     Karaağaç tazminat olarak alındı.

YABANCI OKULLAR →    Türk kanunlarına göre sürdürülecektir.

AZINLIKLAR               →    Türk vatandaşı olarak kabul edilecekler. Yunanistan’daki

Türklerle Anadolu’daki Rumlar değişecektir.

ERMENİ SORUNU       →    Doğudaki isteklere taviz verilmedi.

DIŞ BORÇLAR             →    Osmanlı’dan ayrılan devletlere bölündü. Türkiye’nin

borcu taksitlendirildi.

PATRİKHANE             →     Patrikhane İstanbul’da kaldı. Siyasi yetkileri elinden alındı.

ADALAR                      →     Oniki Ada İtalya’ya

Gökçeada, Bozcaada Türkiye’ye

Diğer adalar Yunanistan’a bırakıldı. Türkiye’ye yakın adalar

silahsızlandırıldı.

 

Lozan’da Çözümlenemeyen Konular

àHatay, Musul, Kerkük

àIrak sınırı

 

Taviz Verilen konular

àMusul’un kaybedilmesi (Şeyh sait İsyanı nedeniyle)

àBoğazların komisyon yönetimine bırakılması ( Montrö antlaşması ile çözümlendi)

 

Sonradan Sorun Olan Konular

àDış Borçlar

àYabancı Okullar

àNüfus Mübadelesi

 

DİKKAT: Lozan Barış Antlaşması, I. Dünya Savaşı’nı bitiren. Genç Türk Devleti’nin

bağımsızlığını ve başarısını dünyaya duyuran önemli bir antlaşmadır.

NOT: 20 Kasım 1922- 4 Şubat 1923         →  I. Aşama (sonuçsuz- Ara verildi.)

23 Nisan 1923- 24 Temmuz 1923   →   II. Aşama

 

MİLLİ SINIRLARDAN MİLLİ EKONOMİYE

 

Misak-ı milli büyük ölçüde gerçekleşti.

Tam bağımsızlık ve milli egemenlik sağlandı.

 

Yeni Hedef: Ekonomiye bir yön vermek

Yurdu kalkındırmak.

Toplanış Tarihi: 17 Şubat- 4 Mart 1923 ( Lozan’a ara verildiği dönem)

Kongrenin Esas İlkesi: Ekonomik bağımsızlığı sağlamak

Kongrenin Amacı: Ekonomik kalkınma için ortak amaçlar belirlemek ve bu amaçlara ulaşacak

yöntemleri tespit etmek.

Katılımcılar: İşçi, çiftçi, tüccar, sanayici temsilcileri (1135 temsilci)

 

TÜRKİYE İKTİSAT KONGRESİ KARARLARI

àHammaddesi yurt içindeki ürünlerin sanayisini kurmak.

àEl işçiliğinden fabrikasyona geçmek

àÖzel sektörün yapamadıklarını devletin gerçekleştirmesi

àÖzel girişimciye kredi sağlayacak bankalar kurulması.

àİşçilerin durumlarının düzeltilmesi

àYabancı tekel ürünlerinden kaçınılması

àYerli malı kullanımı ve tasarrufun özendirilmesi

 

NOT: Bu kararlar ve kongre sonrasında Misak-ı iktisadi (Milli Ekonomi Andı) kabul edildi.

NOT: I. TBMM tarafından yapılan çalışmadır.

 

Bu kararlar doğrultusunda;

àEkonomik bağımsızlık

àUlusal kalkınma

àSavunma sanayi konularında çalışmalar yapılmış, fabrikalar, bankalar, enstitüler açılıp yurt

kalkınmasına hız verilmiştir. ( Kitap sy.91)

 

BAŞKENT ANKARA

Ankara’nın Başkent Seçilme Sebepleri:

à27 Aralık 1919’da Heyet-i Temsiliye’nin Ankara’ya gelişinden sonra Ankara’nın yönetim

merkezi olarak görülmesi

àTBMM’nin Ankara’da açılması

àUlaşım, haberleşme bakımından gelişmiş olması

àAnadolu’nun tam ortasında bulunması

àStratejik yönden korumaya elverişli olması

Ankara’nın Başkent Oluşu: 13 Ekim 1923

II. TBMM döneminde alınan karardır.

 

YAŞASIN CUMHURİYET

 

Cumhuriyetin İlanının Sebepleri

àRejimin adının belirlenmek istenmesi,

àDevlet başkanı sorununun halledilmek istenmesi,

àGüçler birliği ilkesinin barış dönemi ihtiyaçlarına cevap vermeyişi,

àSaltanatın kaldırılmış olmasına rağmen bazı kişilerin halifeyi devlet başkanı gibi görmesi,

àMeclis hükümeti sisteminin krize dönüşmesi.

 

Meclisin Geçirdiği Aşamalar

I. Hükümet (Meclis)

àKurtuluş Savaşı kazanıldı,

àYeni Türk Devletinin temelleri atıldı,

à1921 Anayasası ilan edildi.

II. Hükümet (11 Ağustos 1923)

àLozan Antlaşması imzalandı,

àAnkara başkent ilan edildi.

 

Cumhuriyetin İlanına Zemin Hazırlayan Gelişme:

Fethi Okyar başkanlığındaki hükümetin istifası sonrasında (25 Ekim 1923) oluşan bunalım.

 

Cumhuriyetin İlanının Sonuçları:

àMillet yönetimde söz sahibi oldu, hak ve hürriyetler düzenlendi.

àRejimin adı cumhuriyet olarak belirlendi.

àDevlet başkanı sorunu halledildi. ( Cumhurbaşkanı: M. Kemal, Başbakan: İsmet Bey, Meclis Başkanı: Fethi Bey)

àMeclis sisteminden kabine sistemine geçildi.

àAnayasaya yönetim şekli cumhuriyet, dili Türkçe, Dini İslam maddesi eklendi.

 

Neden Cumhuriyet?

àMillet egemenliğine dayanması,

àEşitlikçi olması,

àDemokrasiyi temel alması.

 

ÇAĞDAŞ DEVLETE DOĞRU

 

Halifeliğin Kaldırılışı:

Halife: Hz. Muhammed’den sonra gelen, O’nun dini ve siyasi yetkilerini üstlenen kişidir.

 

Halifeliğin Osmanlı’ya Geçişi: Mısır’ın fethi

 

Halifeliğin Kaldırılış Sebepleri:

àCumhuriyetin ilanı ile halifelik makamına gerek kalmayışı,

àEski rejim yandaşlarının halifeden güç alması,

àBazı TBMM üyelerinin halifeyi milletin üstünde görmesi,

àHedeflenen laik, demokratik devletin ve inkılâpların önünde bir engel olması.

 

Halifeliğin Kaldırılışını Hazırlayan Olay:

Halife Abdülmecit’in cumhuriyete aykırı hareketleri, olumsuz davranışları, gereksiz istekleri.

 

Kaldırılış Tarihi: 3 Mart 1924

 

Halifeliğin kaldırılışının Sonuçları:

àLaikliğin önündeki engel kaldırılmıştır.

àİnkılâplar için uygun ortam hazırlanmıştır.

àCumhuriyetin temelleri sağlamlaştırılmıştır.

àİki başlı yönetim bitmiştir.

àÜmmetçilik arayışları son bulmuştur.

 

 

 

Aynı Gün:

àŞer’iye ve Evkaf Vekaleti kaldırıldı. Yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu.

àErkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti kaldırıldı. Yerine Genel Kurmay Başkanlığı kuruldu.

Böylece askeriyenin siyasetin dışına çıkması sağlandı.

àTevhid-i Tedrisat Kanunu çıkarılıp eğitimde birlik sağlandı. ( Maarif Kongresinde belirlenen ilkeler doğrultusunda eğitim esas alındı)

àOsmanlı hanedanının dönmemek üzere T.C. Devleti sınırları dışına çıkarılması kararı alındı.

 

BÖYLECE: T.C. Devleti  laikbir devlet yapısına kavuştu

 

ÇOK PARTİLİ DEMOKRATİK HAYAT

 

Siyasi Parti: ülkenin yönetimi ve sorunların çözümü için aynı görüşü paylaşanların bir araya gelerek kurdukları siyasi örgütlere denir ( Amaç ülkeyi yönetmek)

KURULAN SİYASİ PARTİLER:

  1. Halk Fırkası

Kurucusu: Mustafa Kemal

Kuruluş Tarihi: 9 Eylül 1923

Programı: İnkılapları bir an önce gerçekleştirmek. Ekonomide devletçilik politikası uygulanacaktır.

 

  1. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

Kurucuları: Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay

Kuruluş Tarihi: 17 Kasım 1924

Programı: Ekonomide liberalizm, eğitimde millilik, dinde inançlara saygı ( İlk muhalefettir)

Kapanış Sebebi: Şeyh Sait İsyanında etkili olunması.

Kapanış Tarihi: 3 Haziran 1925

Şeyh Sait İsyanını önlemek için Takrir-i Sükun Kanunu çıkarıldı, İstiklal Mahkemeleri kuruldu, Musul kaybedildi.

Parti kapatıldıktan sonra Mustafa Kemal’e suikast girişiminde bulunulmuştur.

 

  1. Serbest Cumhuriyet Fırkası

Kurucusu: Fethi (Okyar) Bey

Kuruluş Tarihi: 12 Ağustos 1930

Programı: Cumhuriyete bağlılık, liberalizm

Kapanış Sebebi: rejim karşıtlarının parti içine girmesi üzerine Fethi Bey partiyi kapatmıştır.

Kapanış Tarihi: 17 Kasım 1930

 

NOT: Çok partili hayata hazır olunmadığı görülmüştür. Sonrasında Menemen Olayı yaşanmış, Öğretmen Asteğmen Kubilay Şehit edilmiştir.

 

ÇAĞDAŞ UYGARLIĞA DOĞRU ADIMLAR

(İNKILÂPLAR)

 

Türk İnkılâbının Amacı: Türkiye Cumhuriyeti halkını tamamen çağdaş ve bütün anlamıyla ve görünüşüyle medeni bir topluma dönüştürmek, halkın tamamen eşit, ayrıcalıksız, kaynaşmış bir hale gelmesini sağlamak. ( laiklik, halkçılık)

 

ÇAĞDAŞ TOPLUM- MEDENİ KIYAFET( TOPLUMSAL ALANDA YAPILAN İNKILÂPLAR)

 

Kıyafet İnkılâbı:

25 Kasım 1925: Şapka giyilmesine dair kanun

1934: Dini kıyafetle gezmenin yasaklanması

( Amaç: Çağdaşlaşma, modern görünüme kavuşma)

 

Takvim- Saat ve Ölçülerde Değişiklik

Uluslar arası Saatin Kabulü: 25 Aralık 1925

Miladi Takvimin Kabulü: 26 Aralık 1925 ( uygulama 1 Ocak 1926)

Yeni Rakam ve Saat sisteminin Kabulü: 20 Mayıs 1928

Uzunluk Ölçülerinde Değişiklik: 1 Nisan 1931 ( Metre ve Kg: Ölçüler Kanunu: 26 Mart 1931)

Hafta Sonu Tatilinin Pazar Gününe Alınışı: 1934

 

Bu Değişikliklerle:

àÇağdaşlık ve batılılaşmada önemli adımlar atıldı.

àBatı ile ticari ve ekonomik ilişkilerdeki sorunlar önlendi.

àÜlkede takvim, saat, tartı uygulamalarında birlik sağlandı.

 

Tekke ve Zaviyeler Kapatılıyor

àOsmanlı’da din ve kültür eğitimi yapan tekke ve zaviyelerin zamanla amacından uzaklaşması,

àHalkın dini duygularının kullanılması,

àModern devletle uyuşmamaları üzerine bu kurumlar 30 Kasım 1925 tarihinde kapatıldı.

 

Aynı Zamanda;

àŞeyh, derviş, mürit, dede gibi unvanlar yasaklandı.

àFalcılık, büyücülük, muskacılık yasaklandı.

 

DİKKAT: Özellikle unvanların kullanılmasının yasaklanması, toplumda eşitlik, birlik ve beraberliği sağlamaya yöneliktir. ( Halkçılık)

HUKUK VE AİLE

 

Hukuk: Toplum hayatını düzenleyen yazılı ve yazısız kurallar bütünüdür.

Osmanlı’da Hukuk:

Şer’i hukuk

Örfi Hukuk

Yabancı ve azınlık hukuk kuralları şeklindedir. (Hukuk uygulamalarında birlik yoktur.)

Tanzimat’tan sonra: Mecelle

I. Meşrutiyet sonrası: Kanun’iEsasi

Hukuk Alanında Yeniliklerin Amacı:

àOsmanlı’dan kalan hukuk sisteminin yeni devletin yönetim ve yaşam anlayışı ile uyuşmaması

àÇağdaş ve laik bir devlet için yeniliklere ihtiyaç duyulması

Yeni Türk Devletinde Hukuk Adımları

1921 Anayasası: Güçler birliği ilkesi

Olağanüstü şartlar

1924 Anayasası: Toplum ihtiyaçları ve yaşanan gelişmeler üzerine yapıldı

Yargı görevi bağımsız mahkemelere verilmiştir.

( 1928’de Devletin dini İslam’dır. Maddesi çıkarıldı. 1937’de Atatürk

ilkeleri eklendi)

1961 ve 1982 Anayasaları: Olağanüstü rejim sonrası hazırlanmışlardır.

 

DİKKAT: Anayasa bir devletin yönetim şeklinden teşkilatlanmasına, vatandaşlarının hak ve sorumluluklarına kadar tüm işleyişini içeren yasalar bütünüdür. Hiçbir yasa anayasaya aykırı olamaz. Tüm vatandaşların T.C. Anayasası’ndaki hak ve ödevleri bilip uygulaması gerekir

 

Türk Medeni Kanunu

Osmanlı’nın medeni kanunu mecelle’nin yerine 17 Şubat 1926’da hazırlanan Türk Medeni Kanunu 4 Ekim 1926’da uygulamaya girdi.

Getirdiği Yenilikler:

àHukuk, miras, şahitlik ve meslek seçiminde eşitlik sağlandı.

àTek eşle evlilik getirildi.

àResmi nikâh zorunluluğu getirildi.

àHukuk birliği sağlandı.

àPatrikhane konsoloslukların mahkeme kurma yetkisi sona erdi.

àAvrupa devletlerinin iç işlerimize karışması önlendi.

 

DİKKAT: Bu yasa; en açık, en uygun, en anlaşılır, en son hazırlanan ve bize en çok uyan yasa olduğu için İsviçre’den örnek alınarak hazırlanmıştır.

AYRICA;               Borçlar Kanunu (Borsa, icra-iflas İsviçre),

Ceza Kanunu (İtalya).

Ticaret Kanunu (Almanya) gibi kanunlar da hazırlandı.

 

NOT: Bu medeni Kanun Türk kadınına seçme- seçilme hakkı getirmemiş, ancak Türk aile yapısını çok olumlu yönde etkilemiştir.Kadının toplumsal ve ekonomik etkinliği artmıştır.

 

REJİM KARŞITI BİR İSYAN ( ŞEYH SAİT İSYANI)

Sebebi: Rejim karşıtlarının çalışmaları

İngiltere’nin kışkırtmaları

Tarihi: 13 Şubat1925

 

Amacı: Cumhuriyet ve inkılâpları ortadan kaldırmak, eski rejimi geri getirmek.

 

NOT: Cumhuriyet rejimine yönelik ilk isyandır.

 

Sonucu: Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarıldı.

İstiklal Mahkemeleri kuruldu.

Olağanüstü önlemlerle isyan bastırıldı.

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.

Musul kaybedildi.

İstanbul Üniversitesi Talebe Birliği “Aydınlatma Kurulu” oluşturuldu.

 

KABOTAJ BAYRAMI ( 1 Temmuz)

Kabotaj Kanunu: Türk kara sularında yolcu ve mal taşıma hakkını Türk gemilerine veren kanundur.

Amacı: Türk denizciliğini geliştirmek, egemenliği denizcilik alanında da en üst düzeyde kullanmaktır.

Tarihi: 19 Nisan 1926 ( kanun çıkışı)

1 Temmuz 1926 ( uygulamaya giriş)

MUSTAFA KEMAL’E SUİKAST

Sebebi: Mustafa Kemal’i ortadan kaldırmakla inkılâpların son bulacağı düşüncesidir.

Tarihi: 16 Haziran 1926

Sonucu: Olayla ilgisi olanlar İstiklal Mahkemelerinde yargılandı.

Girişim başarısızlıkla sonuçlandı.

Bu olayın ardından M. Kemal “Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır…”

Şeklinde başlayan sözlerini söylemiş, cumhuriyete ve Türk milletine olan güvenini dile getirmiştir.

 

BİR DEVRİN ANALİZİ: NUTUK

İçeriği:   1919- 1927 yılları arasındaki gelişmeler,

1.Osmanlı’nın son günleri,

2.Milli mücadele,

3.Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin kuruluşu aşamalarını içerir.

Söyleniş Tarihi: 15 Ekim 1927 ( CHP kurultayında söylendi, 6 gün sürdü)

 

Aşamaları:  19 Mayıs 1919- 23 Nisan 1920 ( I. Aşama)

23 Nisan 1920- 29 Ekim 1923   ( II. Aşama, TBMM Dönemi)

29 Ekim 1923- 1927   ( III. Aşama, Cumhuriyet Dönemi)

Nutuk’un Özellikleri:

àMillet olma bilincini kuvvetlendirir.

àMilli varlığımızın dününe, bugününe ve geleceğine ışık tutar.

àMilli mücadeleyi askeri ve siyasi yönüyle ele alır.

àİç ve dış tehditlere karşı yol göstericidir.

àKuva-i Milliye ruhunun doğuşunun ifadesidir.

àBağımsızlık ve çağdaşlaşma için yapılması gerekenleri gösterir.

àDiğer milletlere yol göstericidir.

 

HARF İNKILÂBINDAN MİLLET MEKTEPLERİNE

Harf İnkılâbının Amacı:

Öğrenilmesi ve anlaşılması çok zor olan Arap alfabesinin yerine daha kolay öğrenilebilen bir alfabeye geçerek eğitim, kültür, teknoloji alanlarında gelişme sağlamaktır.

Eğitim Alanında İnkılâp Aşamaları

3 Mart 1924 Tevhid-i Tedrisat Kanunu

1926 Ticaret hayatında Türkçenin kullanılması

1927 Sokak adlarının Türkçeleşmesi

20 Mayıs 1928 Arap rakamlarının kaldırılıp uluslar arası rakamların kabulü

1 Kasım 1928 Türk harflerinin kabulü

 

Harf İnkılâbının Gerekçeleri:

Daha kolay anlaşılabilen ve kolay öğrenilebilen harflere ulaşmak dolayısıyla eğitimi daha kolay ve milli bir şekilde yapmaktır.

 

Harf inkılâbı Sonrasında;

24 Kasım 1928’de Mustafa Kemal Başöğretmen oldu.

1 Ocak 1929’da Millet Mektepleri açıldı.

16- 45 yaş arası insanlara kurslar verildi. ( Eğitim Seferberliği)

 

Neden Millet Mektepleri?

Herkese kolayca ulaşıp bir an önce Türk harfleri ile okuma- yazmaya başlayabilmek için. (Yetişkinler İlk Hedef)

 

Harf İnkılâbının Türk Kültür Hayatına Katkıları:

Türk Tarih Kurumu,

Türk Dil Kurumu,

Halk Evleri kuruldu.

Yaygın eğitim çabaları hızlandı.

Ortak bir konuşma dili oluştu.

 

MİLLİ KÜLTÜRÜMÜZ AYDINLANIYOR

Türk tarihinin, Türk kültürünün ve Türk dilinin zenginliklerini ortaya koyabilmek amacı ile 1930 yılında Türk Tarih Heyeti,

15 Nisan 1931’de Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti,

2 Temmuz 1932’de Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu

 

Bu Dönemde Bizzat Atatürk’ün Katkılarıyla;

Tük Tarihinin Anahatları,

Okullar için “Tarih Kitabı”  ( 4 cilt)

Ankara’da Dil ve Tarih- Coğrafya Fakültesi

Geometri Kılavuzu hazırlandı.

DİKKAT: Bu çalışmalar milliyetçilik ilkesi doğrultusunda yapılmıştır.

 

KUBİLAY OLAYI

Sebebi: Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapatılmasının ardından rejim karşıtlarının çıkardığı isyandır.

Sonuçları:    İsyanı durdurmak isteyen öğretmen asteğmen Kubilay şehit edildi.

İsyancılar İstiklal Mahkemelerinde yargılandı.

Sıkıyönetim ilan edildi. ( 1 ay süre ile)

Çok partili rejim denemelerine ara verildi.

Türk halkı tüm yurtta tepki mitingleri düzenledi.

 

DİKKAT:  Bu olaylara halkın tepkisi cumhuriyete olan bağlılığı göstermektedir.

Ayrıca çok partili hayata geçiş gecikmiştir.

 

BİR CUMHURİYET KENTİ

 

Şehrin imarı için 1928’de yarışma düzenlenmiş yarışmayı Alman mimar Hermanjansen kazanmıştır. Planlı ve geleceğin ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir şehir planlaması yapılmış, şehir planlamasında da örnek olunmuştur.

 

ÇAĞDAŞ ÜNİVERSİTE YOLUNDA

Çağdaş medeniyete ulaşmanın tek yolu bilimsel çalışmalardan geçmektedir.

Osmanlı’dan kalan Darülfünun dönemin tek üniversitesi idi ancak yetersizdi.

1 Kasım 1933’te bir üniversite Reformu’nu başlatan Atatürk “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” İlkesini uygulamaya koymuştur.

Üniversite Reformunun Amacı:

Araştıran, sorgulayan, tahlil eden, değerlendiren, bilimi rehber edinen bir üniversite anlayışı oluşturmaktır.

Bu Amaçla;

à18 Kasım 1933’te İstanbul Üniversitesi kuruldu.

àTıp, hukuk, fen- edebiyat fakülteleri ve 8 enstitüden oluşuyordu.

àÖğretimini milliyetçilik ve inkılâpçılık ilkelerine uygun yürütülmesi, Türk İnkılâbı

Enstitüsü açılması kararı alındı.

àYurt dışından öğretim üyeleri getirtildi.

àAyrıca halka da konferanslar yapıldı.

 

DEVLET – TOPLUM EL ELE

(Sağlık Alanında İnkılâplar)

Milli mücadele sonrasında devlet, sağlık alanında da çalışmaları gerekli görmüştür

Önceliği;

Sağlık elemanı yetiştirilmesi,

Sayılarının arttırılması,

Sağlık kurumlarının iyileştirilmesi,

Anne- çocuk sağlığı çalışmaları yapılmasına karar vermiştir.

 

Bu Doğrultuda;

27 Mayıs 1928 Refik Saydam hıfzıssıhha Müessesesi kuruldu.

1923’te İzmir Veremle Mücadele Cemiyeti kuruldu.

1920’li yıllardaki bebek ölümlerini önlemek için aşı kampanyaları yapıldı.

Kızılay’ın çalışmaları desteklendi.

( 1923- Türkiye Hilaliahmer Cemiyeti, 1934- Türkiye Kızılay cemiyeti)

 

DİKKAT:  Sağlık alanında tedbirler almak , halkın sağlığını korumak ve gerekli kurum ve kuruluşları kurup eleman yetiştirmek devletin temel görevlerindendir.

 

Modern Tarımın Doğuşu

à17 Şubat 1925’te Aşar Vergisi kaldırıldı. ( 1926- Medeni Kanun’la köylüye toprak

mülkiyeti hakkı verildi)

àNumune çiftlikleri kuruldu.

àUcuz alet ve makineler dağıtıldı.

àTarım Kredi Kooperatifleri kuruldu.

àZiraat Bankası’nın imkânları genişletildi.

àYüksek Ziraat Enstitüsü kuruldu.

àYeşillendirme çalışmaları yapıldı.

àAtatürk Orman Çiftliği kuruldu. ( örnek çiftlik) (Modern tarım uygulamaları ile çiftçilere

örnek olmak, ziraat alanında staj imkânı tanımak, dinlenme alanı oluşturmak içindir)

 

AZ ZAMANDA ÇOK VE BÜYÜK İŞLER YAPTIK! (ONUNCU YIL NUTKU)

Hedefimiz: En gelişmiş ülkeler seviyesine çıkmaktır.

 

Dayanağı: Türk milletinin yüksek karakteri, çalışkanlığı zekâsıdır.

 

Mustafa Kemal’in İsteği: Yenileşme hareketlerinin daha gelişerek devam etmesidir.

(Savaşlardan yeni çıkmış bir ulusa yeni bir ruh ve dinamizm aşılamak için önemlidir.)

 

SANAT VE SPOR

Kültür bir milletin geçmişi ile geleceği arasında köprüdür.

Kültürü oluşturan etkenler arasında sanat ve spor önemli bir yer tutar.

Sanat ancak özgür bir ortamda gelişeceği için uygun çalışma ortamı ve özgür düşünce ortamı  sağlanmıştır.

1 Kasım 1924’te Ankara Musiki Muallim Mektebi,

1934’te Musiki ve Temsil Akademisi,

1937-38’de Gazi Eğitim Enstitüsü haline dönüştürülmüştür.

1934’te Güzel Sanatlar akademisi ve Devlet Konservatuarı açıldı.

Çeşitli sergiler açıldı.

1937’de İstanbul’da Resim ve Heykel Müzesi açıldı.

 

Atatürk ve Spor

Spor sevgisini jimnastik öğretmeni Teğmen Habip Bey’den almıştır.

Bu alanda;

Çapa Muallim Mektebi’nde kurs açıldı.

Sorunların çözümü için Türkiye İdman cemiyetleri İttifakı kuruldu.( İlk resmi spor örgütü)

1924 Paris Olimpiyat oyunlarına katılım sağlandı. ( Atletizm, bisiklet, eskrim, futbol, güreş, halter..)

 

ÇAĞDAŞ TÜRK KADINI

 

17 Şubat 1926 Medeni Kanun,

18 Nisan 1935 Milletler arası ilk kadın kongresi,

1930 Belediye seçimleri,

1933 Muhtar ve ihtiyar heyeti üyeliği,

1934 Milletvekilliği hakları ile çağdaş hayatta yerini almıştır.

 

NOT: Dünyada pek çok kadından önce siyasal haklarını elde eden Türk kadını 8 Şubat 1935’te ilk oyunu kullanmış, 18 kadın milletvekili meclise girmiştir.

 

SOYADI KANUNU

Yapılış Sebebi:

Askere alınma, okul, tapu, miras, kimlik tespiti gibi hukuki ve toplumsal ilişkilerdeki eksikliği gidermektir.

21 Haziran 1934 Soyadı Kanunu çıkarıldı.

Kanuna Göre;

àTürkçe soyadı alınacak,

àDini, sosyal, ailevi ve asalet kaynaklı lakaplar kullanılmayacak,

àAhlaka aykırı, komik soyadı olmayacaktır.

 

Bu Kanunla;

àToplum hayatında düzen, disiplin sağlandı.

àHukuki karışıklıklar önlendi.

àAile ve fertlerin tanınması kolaylaştı.

àÇağdaş ve milli bir kimliğe ulaşıldı.

 

NOT: 24 Kasım 1934’te TBMM Mustafa Kemal’e Atatürk soyadını verdi.

 

ÜNİTE: 5 ATATÜRKÇÜLÜK      TÜRK ÇAĞDAŞLAŞMASI

Atatürkçülük: Devlet yönetimi, toplum hayatı, ekonomik hayat ve kültürel hayatı ilgilendiren görüş ve ilkeler bütünüdür. Bir düşünce sistemidir.

 

Atatürkçülüğün Amacı:

àTürk milletini, akıl ve bilimin öncülüğünde en kısa zamanda çağdaş uygarlık  düzeyinin

üzerine çıkarmaktır.

àTürk milletinin her zaman tam bağımsız olarak milli egemenliğe dayalı, demokratik, laik,

rahat ve mutlu bir yaşam sürmesini sağlamak.

àÇağın gereklerine uygun kurumlara sahip modern bir toplum oluşturmak.

àAskerlik, bilim, sanat, siyaset ve sosyal alanlarda dünyada en ileri toplumlar arasına

KISACA: Türk milletini, insanlık ailesi içinde layık olduğu en şerefli yere yükseltmektir.

Atatürkçülüğün Nitelikleri:

àTürk milletinin ihtiyaçlarından doğmuştur.

àTemelini Türk tarihi ve Türk kültürü oluşturur.

àİlke ve inkılâplar bir bütündür, birbirini tamamlar.

àKişi hak ve hürriyetlerine önem verir.

àYurtta ve dünyada barıştan yanadır.

àDinamiktir, evrensel bir nitelik taşır.

àDogmalara yer vermez, akılcı ve bilimcidir.

àMilli birlik ve beraberliğe önem verir. Birleştirici ve bütünleştiricidir.

àDışarıdan alınan bir ideoloji değildir.

 

ATATÜRK’Ü ETKİLEYEN OLAYLAR VE FİKİRLER

Atatürkçü Düşünce sistemini Oluşturan Etmenler:

àÜlkenin içinde bulunduğu ekonomik, siyasi, askeri ve kültürel durum. (Duyun-u Umumiye,

Meşrutiyet, işgaller, çok ulusluluk)

àDünyada yaşanan gelişmeler. ( Fransız İhtilali ve etkileri, I. Dünya savaşı)

àMevcut yönetimin olaylara karşı duyarsızlığı.

àTürk halkının bağımsızlığa olan düşkünlüğü.

àAtatürk’ün doğup büyüdüğü ortam, yaşadığı olaylar.

àAtatürk’ün okumaya, tarihe verdiği önem.

 

Atatürkçü Düşünceyi Etkileyen Kişiler

Tevfik Fikret, Namık Kemal, Ziya Gökalp, Voltaire, J. J. Rousseau ( özgürlük, demokrasi, milliyetçilik fikirleri)

 

HER ŞEY GÜÇLÜ BİR TÜRKİYE İÇİN

 

Milli Güç: Toplumuzu birlik içinde tutan, Atatürkçülüğü geliştiren ve destekleyen unsurlara verilen addır.

Milli Güç Unsurları:

Siyasi güç

Ekonomik güç

Askeri güç

Sosyo- Kültürel güç

 

Siyasi Güç:

Bağımsız bir devlette, halkın huzur ve mutluluğu ile o devletin uluslar arası güvenliğini sağlamak için tutulan yola siyaset denir. Siyasi gücü hükümetler elinde tutar, ancak hiçbir kurum ya da hükümet devlet siyaseti dışına çıkamaz. Millidir, demokratiktir.

 

Türk Devletinin Temel Siyaseti: Atatürkçü düşünce sisteminin hedeflerini gerçekleştirmektir.

 

Ekonomik Güç:

Siyasi amaçlara ulaşmak ekonomik etkinliklerle mümkündür. Ekonomi milli olmalıdır, bağımsız olmalıdır.

 

Askeri Güç:

Bağımsızlığın koruyucusu, yeniliklerin öncüsü Türk ordusudur. Siyasi ve ekonomik güçlerin işlemesi, Türk ordusunun sağladığı huzurlu- güvenli ortama bağlıdır.

Sosyo-Kültürel Güç:

Halkın sosyal yaşantısı, kültürel gücü devletin gücünü gösterir.

Halkın iyi yaşaması, haklarını kullanması, görevlerini yerine getirmesi, sanata- bilime önem vermesi sosyo-kültürel gücün sağlamlığını gösterir.

 

NOT: Milli güç unsurları bir bütündür. Ülke içinde ideal birliği olmalıdır. ( Eğitim ön şarttır)

CUMHURİYETLE BİR MİLLETİZ

(Cumhuriyetçilik)

 

Cumhuriyet: egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu yönetim şeklidir. Halk seçtiği temsilciler aracılığı ile egemenliği elinde tutar.

Cumhuriyetçilik İlkesi:

àTemel ilkedir.

àSeçim ve halk egemenliğine dayanır, demokratiktir.

àAnayasa ve kanun üstünlüğü vardır.

 

Cumhuriyetçilik ilkesi diğer ilkelerle iç içedir.

àToplum, millet bilincine erişince ulaşılabilir. ( Milliyetçilik)

àEgemenlik halka dayanır. ( Halkçılık)

àAkıl ve bilimi esas alır. ( Laiklik)

àHer alanda çağdaşlaşmayı öngörür. ( İnkılâpçılık)

 

Türkiye Cumhuriyeti;

àİnsan haklarına saygılıdır.

àAtatürk milliyetçiliğine bağlıdır.

àDemokratik, laik, sosyal, hukuk devletidir.

àHerkes kanun önünde eşit haklara sahiptir.

 

Cumhuriyetin Kazandırdıkları

 

àÜlkenin bir hanedan tarafından yönetilmesi bitti.

àEgemenlik millete verildi.

àToplumdaki ayrıcalıklar kalktı.

àKanunlar bağımsız mahkemelerce uygulanmaya başladı.

àHak ve özgürlükler devlet güvencesine alındı.

àVatandaşlar hak ve sorumluluk bilincini elde etti.

àFikirleri özgürce ifade etme ortamı doğdu. Eğitim atılımı yapıldı.

àGelişmeyi engelleyen unsurlar kaldırıldı.

àKadın- erkek eşitliği sağlandı.

 

NOT: Bu kazanımların korunması, huzur ve refah ortamının devamı iç ve dış tehditlere karşı korunma ile mümkündür.

CUMHURİYETİN VATANDAŞLARIYIZ

 

Sorumluluk: Kişinin kendi davranışlarının ya da yetki alanına giren bir olayın sonuçlarını üstlenmesidir.

 

İnsan Olma Bilinci: Kişinin sorumluluklarının ve olanaklarının farkına varmasını sağlayan bilince denir.

Kişiler insan olma- vatandaş olma bilincine vardıklarında; sorumluklarını yerine getirir, haklarını en iyi şekilde kullanırlar.

 

Başlıca Sorumluluklarımız:

àKanunlara uymakàAskerlik yapmak.     àVergi vermek.      àOy kullanmak

 

Hak ve Özgürlüklerimiz.

 

Kişisel Haklar:        Yaşama hakkı,

Kişi dokunulmazlığı,

Özel yaşamın gizliliği,

Yerleşme- seyahat özgürlüğü,

Din ve vicdan özgürlüğü,

Bilim- sanat özgürlüğü.

Sosyal- Ekonomik Haklar:        Ailenin korunması hakkı,

Gençliğin korunması hakkı,

Sosyal güvenlik hakkı,

Çalışma hakkı,

Tüketici hakkı,

Sağlık, çevre ve konut hakları.

Siyasi Haklar:    Türk vatandaşlığı hakkı,

Seçme- seçilme hakkı,

Kamu hizmetlerine girme hakkı,

Dilekçe hakkı,

 

DİKKAT: Temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması, insana yakışır bir biçimde yaşamayı ( özgür ortamda, güvenlik içinde ) mümkün kılar. Yasalarla gerekli olduğunda kısıtlanabilir. ( sağlık, güvenlik )

 

 

 

NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE!

( Milliyetçilik)

Millet: Geçmişte bir arada yaşamış, şimdi bir arada yaşayan, gelecekte de bir arada yaşama kararında olan, aralarında vatan, dil, kültür, duygu, ülkü birliği olan insan topluluğudur.

 

Milliyet: Kendi milletine ait olma ( Türk Milleti)

 

Milliyetçilik: Ait olduğu milleti kendi hedefleri doğrultusunda yükseltme arzusu ve bu uğurda çalışmaktır.

 

Atatürk Milliyetçiği:

Kendini Türk bilen, Türk olmakla, tarihimizle övünen, mutlu yarınlara inanan kişilerin bu milleti yükseltme istekleridir.

àIrkçılığa dayanmaz.

àBirleştirici, kaynaştırıcıdır.

àMilli birlik ve beraberliği güçlendirmeye yöneliktir.

àMilli şuurdan yanadır.

Bu İlke:

àTürk inkılâbını başarıya ulaştırmıştır.

àMillileşmeyi sağlamıştır.

àDil ve tarih kurumlarının açılışı gerçekleştirilmiştir.

 

Milli Birlik- Beraberlik

Sevinç ve kederde ortak duyguları paylaşmaktır. Topyekûn yükselme ve ilerleme arzusudur. Dayanışma ve yardımlaşma bilincidir.

 

HALKÇILIK

Devletin siyasi rejimi, halk tarafından ve halk menfaatine kullanılması halkçılığı ifade eder.

 

Türkiye halkı; Türkiye’de yaşayan insan topluluğudur.

 

ÖZELLİKLERİ:

Bireylerin hiçbirine ayrıcalık tanımaz.

Millet egemenliğine dayandığından demokrasiyi simgeler.

Millete hizmet esastır. (Devlet millet içindir.)

Kişilerin dil, din mezhep, ırk, cinsiyet ve siyasi görüş farkına bakılmadan, kanun önünde eşitliği söz konusudur.

Milli gelirin adaletli dağıtılması esası vardır.

Herkesin devlet hizmetlerinden yararlanma hakkı vardır.

Milliyetçiliğin doğal bir sonucudur.

 

HALKÇILIK DOĞRULTUSUNDA ( Halkçılığı etkin kılmak için)

TBMM açıldı                ├

Cumhuriyet ilan edildi. ├ Halk egemenliği

Siyasi partiler kuruldu. ├

TOPLUMDA DEVLET DESTEĞİ

( Devletçilik)

 

Devletçilik: Özel teşebbüsün yapamadıklarının devlet tarafından yapılması, ekonomik faaliyetlerin devlet tarafından desteklenmesi ve kontrol edilmesidir.

Devletçilik İlkesi Neden Gerekliydi?

Savaştan çıkan halkın, tek başına ekonomik kalkınma gerçekleştiremez durumda olması,

Siyasi bağımsızlık için ekonomik bağımsızlığın bir an önce gerçekleştirilmesi gereği, (Siyasi neden)

1929 Dünya ekonomik krizinin etkilerini en hafif şekilde atlatabilme arzusu. ( Ekonomik neden)

Devletçilik ilkesinin iş alanı açarken, çalışanların sosyal ve sağlık alanlarındaki haklarını da dikkate alması. ( Sosyal neden)

NOT: Halkçılık ilkesi ile iç içedir.

 

Devletçilik ilkesinin Kazandırdıkları:

Ekonomik faaliyetler başlatıldı.

Çeşitli işletme ve demir yolları yabancıların elinden alınıp millileştirildi.

Çeşitli fabrikalar kuruldu. ( Şeker, tekstil, demir- çelik)

Eğitim, sağlık, sosyal ve kültürel alanlarda desteklemeler yapıldı.

 

DİKKAT:1931’de devletçilik, kalkınma programının bir maddesi olarak kabul edildi.

 

                                   LAİKLİK

Laiklik: Toplumsal hayatı düzenleyen hukuk kurallarının akla, mantığa, bilime dayandırılması, kişisel vicdan hürriyetinin sağlanması, devletin hukuk kurallarına göre yönetilmesidir.

 

Laikliğin Kazandırdıkları:

Tüm vatandaşların din, vicdan, ibadet hürriyeti anayasal olarak güvence altına alındı. Din istismarı önlendi.

Devletin tüm inançlara karşı eşit mesafede durması sağlandı.

İnsanların kanun önünde eşitliği sağlandı.

Milli birlik ve beraberlik güçlendi. Huzur, mutluluk sağlandı.

Toplum daha çağdaş bir yapıya kavuştu.

 

DİKKAT: Laiklik dine karşı olmayıp sosyal hayatta din özgürlüğünün, serbest düşüncenin teminatıdır. Aklın ve bilimin üstünlüğüne dayanır.

 

 

 

 

 

HER ALANDA YENİLİK

( İnkılâpçılık)

 

İnkılâpçılık: Çağın gerisinde kalmama, daima iyiye güzele, doğruya ulaşma, kendini yenileme kararlılığıdır.

 

İnkılâpçılık: Geri kalmış kurumları kaldırıp yerine çağın gereklerine uygun kurumların kurulması esasına dayanır.

 

İnkılâpçılığın Kazandırdıkları:

Akıl ve bilimin öncülüğünde yenileşme ve gelişme sağlandı.

Milli değerlerine bağlı, her türlü yeniliğe açık bireyler yetiştirilmiştir.

 

İnkılâpların Temel İlkesi: Türk milletini bir bütün halinde dünya milletleri arasından yükseltip en medeni millet yapmak.

 

Türk İnkılâbının Başarısı Neye Bağlıdır?

İyi zamanlanıp planlamış olmaları,

Türk halkının ilerleme ve gelişme isteği.

 

İnkılâpların En Önemlisi: Tüm inkılâpları anlamlı kılan, kökleştiren, hızlandıran harf inkılâbıdır.

 

 

İNKILÂPLARIN TEMEL DAYANAĞI

 

İnkılâpların temelinde Atatürk ilkeleri yer alır. Bu ilkeler inkılâpların gerçekleştirilmesine ve yaşatılmasına dayanak olmuştur.

 

Atatürk İlkelerinde İki Temel Hedef Vardır:

Çağdaşlaşma.

Milli kültürümüzü geliştirme.

 

NOT: Atatürk her zaman planlı hareket etmiş, uygulamalarını belli esaslara dayandırmıştır:

Bağımsız milli devlet,

Millet egemenliği,

Laik zihniyet,

Atatürkçülük.

EN BÜYÜK ESER

Atatürkçü Düşüncenin Temel Esasları:

Tam bağımsızlık,

Milli egemenlik,

Akıl ve bilimin çağdaş uygarlık düzeyine çıkarılması.

 

Atatürk’e göre tam bağımsızlık; bütün inkılâpların ruhudur. Millet her alanda kendi gücünden başka bir güce bağlı olmamalıdır.

Tam bağımsızlık ve devlet hayatının devamı milli birliğin oluşturulması ile mümkündür.

Milli birlik ve beraberlikà Milliyetçilik ilkesinin sonucudur.

Türk milletinin ve devletinin bölünmezliğini ifade eder.

Milli birlik ve beraberlik için:

Türk kültürünün ve tarihinin milli bir zemine oturtulması,

Türk vatandaşlarının milli kültürü tam olarak benimsemeleri gerekir.

Vatan- millet sevgisi, milli dil, milli tarih bilinci oluşması gerekir.

Milli Kültürümüzü Ortaya Çıkaran Etkenler

Türk Tarih Kurumu,

Türk Dil Kurumu çalışmalarıdır.

Atatürk’ün Dünya Barışı İçin Çalışmaları

Milletler Cemiyeti (1932)

Balkan Antantı (1934)

Sadabat Paktı (1937)

 

CUMHURİYET BİZE EMANET

Türk İnsanına Düşen Görev:

Atatürk ilke ve inkılâplarını benimsemek,

Türkiye Cumhuriyetini sonsuza dek yaşatmak

 

TEMEL İLKELERLE YAPILAN İNKILÂPLAR

Cumhuriyetçilik:

TBMM’nin açılması,

1921 Anayasası’nın çıkarılması

Saltanatın kaldırılması

Cumhuriyetin ilanı

Çok partili demokrasiye geçme denemeleri

Kadınlara seçme- seçilme hakkı verilmesi

 

Milliyetçilik:

TBMM’nin açılması

İstiklal Marşı’nın kabulü

Tevhid-i  TedrisatKanunu’nun çıkarılması

Kabotaj Kanunu’nun çıkarılması

Yabancı işletmelerin millileştirilmesi

Türk Tarih ve Türk Dil Kurumlarının kurulması

 

Halkçılık:

Aşar Vergisinin kaldırılması

Kıyafet inkılabı

Tekke ve zaviyelerin kapatılması

Türk Medeni Kanunu’nun kabulü

Soyadı Kanunu

Şapka Kanunu

 

Laiklik:

Saltanatın kaldırılması

Halifeliğin kaldırılması

Tevhid-i Tedrisat Kanunu

Şer’iye ve Evkaf Vekaleti’nin kaldırılması

Tekke ve Zaviyelerin Kaldırılması

Medeni Kanunun kabulü

Anayasadan “Devletin dini İslamdır.” ibaresinin kaldırılması

Laikliğin anayasaya girmesi

 

Devletçilik:

Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun çıkarılması

Devletin çeşitli bankalar ve fabrikalar kurması

I. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nın hazırlanması

 

İnkılâpçılık:

Bütün inkılaplardır.

Alıntı:

Hakkında Veli Kuzu

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.